Największy wodospad na świecie – gdzie się znajduje?

Za najwyższy wodospad na świecie uznaje się Salto Angel w Wenezueli, którego całkowita wysokość sięga 979 metrów. Jednak jeśli spojrzeć na objętość przepływającej wody, niekwestionowanym rekordzistą jest podwodna katarakta w Cieśninie Duńskiej. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, gdzie dokładnie leżą te niezwykłe miejsca i czym różnią się kryteria klasyfikacji.

Czym właściwie jest największy wodospad?

W hydrologii i turystyce pojęcie największego wodospadu nie jest jednoznaczne. Wszystko zależy od tego, czy analizujemy wysokość pojedynczego spadku, całkowitą wysokość kaskad, szerokość kurtyny wodnej, czy objętość przepływu w metrach sześciennych na sekundę. Dlatego w zestawieniach pojawiają się różne nazwy, a każde z tych miejsc zasługuje na uwagę z innego powodu.

Dla większości podróżników największy wodospad to po prostu ten najwyższy. W tej kategorii pierwszeństwo od lat należy do formacji w Ameryce Południowej. Inni z kolei uważają, że bardziej imponujący jest obiekt o najszerszej tafli wody albo największym średnim przepływie, co zmienia perspektywę rankingu.

Podwodny gigant w Cieśninie Duńskiej

Zanim przejdziemy do klasycznych wodospadów lądowych, warto wspomnieć o zjawisku, które bije na głowę wszystkie znane rekordy. Katarakta w Cieśninie Duńskiej to podwodny wodospad rozciągający się na szerokość około 480 kilometrów. Woda opada tam z wysokości sięgającej 3500 metrów, a przepływ przekracza 3,5 miliona metrów sześciennych na sekundę.

Fenomen ten powstaje na styku wód o różnej gęstości i temperaturze. Zimna, gęsta woda z Morza Grenlandzkiego napotyka cieplejsze masy z Basenu Irmingera, który jest częścią północnego Atlantyku. Gdy chłodniejsza woda opada, pokonuje ogromną podwodną krawędź, tworząc niewidzialny, lecz potężny strumień pionowy.

Co ciekawe, prędkość opadania wody wynosi zaledwie około pół metra na sekundę. To sprawia, że zjawiska nie da się dostrzec gołym okiem. Jego istnienie potwierdzają wyłącznie specjalistyczne pomiary naukowe, a formowanie całej struktury trwało około 6000 lat, od czasów ostatniej epoki lodowcowej.

Katarakta w Cieśninie Duńskiej przewyższa wszystkie znane wodospady lądowe – jej wysokość to 3500 metrów, a przepływ przekracza 3,5 miliona m³/s.

Salto Angel – najwyższy wodospad lądowy świata

Odpowiadając wprost na pytanie z tytułu, największy wodospad lądowy znajduje się w Wenezueli. Salto Angel, nazywany także Kerepakupai Merú, leży w Parku Narodowym Canaima, a jego wody spadają z płaskowyżu Auyantepui. Lokalna nazwa tej góry w języku plemienia Pemon oznacza Diabelska Góra.

Całkowita wysokość wodospadu wynosi 979 metrów, natomiast najdłuższy pojedynczy, swobodny spadek to 807 metrów. Dla porównania – znacznie bardziej znany Wodospad Niagara ma zaledwie 51 metrów wysokości, co pokazuje ogromną skalę południowoamerykańskiego giganta.

Woda z Salto Angel wpada do rzeki Río Churún, będącej dopływem rzeki Caroni. To położenie w gęstej dżungli sprawia, że dotarcie do wodospadu wymaga sporego wysiłku. Najczęściej wyprawy zaczynają się w mieście Canaima, do którego dociera się samolotem z Caracas lub innych większych miast Wenezueli.

Kto odkrył Salto Angel?

Pierwsze udokumentowane dotarcie do wodospadu przypisuje się wenezuelskiemu badaczowi Ernesto Sanchezowi La Cruz w 1910 roku. Jednak międzynarodową sławę zyskał on dopiero dzięki amerykańskiemu pilotowi i poszukiwaczowi złota Jamesowi Angelowi. To właśnie od jego nazwiska pochodzi powszechnie używana dziś nazwa.

Jimmie Angel natknął się na wodospad podczas przelotu nad regionem Gran Sabana w latach 30. XX wieku. Podczas próby lądowania na płaskowyżu jego samolot ugrzązł w błotnistym terenie. Pilot wraz z żoną i towarzyszem podróży przedzierał się przez dżunglę przez 11 dni, zanim dotarł do cywilizacji. Wrak maszyny pozostał na górze ponad trzydzieści lat, po czym trafił do Muzeum Lotnictwa w Maraca.

W 1960 roku, zgodnie z życzeniem Angela, jego prochy zostały rozsypane nad wodospadem. Lokalne plemiona znają go natomiast pod nazwą Kerepakupai Merú, co oznacza wodospad najgłębszego miejsca. Były prezydent Wenezueli Hugo Chavez próbował oficjalnie wprowadzić inną formę – Kerepakupai Vena, ale ta zmiana nie przyjęła się powszechnie.

Jak wygląda sezonowość wodospadu?

Salto Angel ma zmienną intensywność przepływu. Najlepszy czas na wizytę to pora deszczowa, która w tym regionie trwa od czerwca do grudnia. Wtedy woda jest najobfitsza, a transport łodzią do podnóża Auyantepui staje się łatwiejszy. W porze suchej część trasy trzeba pokonać pieszo, a niektóre partie wodospadu mogą nawet zanikać.

Ostatni etap wyprawy to zwykle wędrówka przez dżunglę do punktu widokowego Mirador Laime. Z tej perspektywy widać imponującą kaskadę, która przy dużym przepływie tworzy mgiełkę wyczuwalną w promieniu jednego kilometra. Spadające krople wody zamieniają się w aerozol, a światło słoneczne często tworzy tam spektakularne tęcze.

Jak klasyfikuje się inne wielkie wodospady?

Wodospad Tugela w Republice Południowej Afryki to drugi najwyższy wodospad lądowy na świecie. Jego łączna wysokość wynosi 948 metrów, czyli tylko 31 metrów mniej od Salto Angel. Leży w Górach Smoczych na terenie Parku Narodowego Royal Natal i składa się z pięciu oddzielnych stopni. Najdłuższy pojedynczy spadek w tej kaskadzie mierzy 411 metrów.

Tuż za nim plasuje się Cataratas las Tres Hermanas w Peru o wysokości 914 metrów i szerokości zaledwie 12 metrów. Na czwartym miejscu znajduje się Olo’upena Falls na Hawajach, a dokładniej na wyspie Molokai, o pionowym spadku wynoszącym 900 metrów. Piąty wynik – 896 metrów – należy do peruwiańskiego wodospadu Yumbilla, położonego w amazońskiej dżungli.

Zupełnie inaczej wygląda klasyfikacja, gdy bierzemy pod uwagę szerokość lub objętość przepływu. Wodospad Wiktorii na rzece Zambezi tworzy największą ciągłą taflę spadającej wody na świecie. Jego szerokość to 1708 metrów, a wysokość 108 metrów. Z kolei Wodospad Livingstone na rzece Kongo ma średni roczny przepływ wynoszący około 42 000 m³/s, co daje mu status największego pod tym względem.

W zestawieniu nie może też zabraknąć Wodospadów Iguazu, rozciągających się na granicy Brazylii i Argentyny. To najszerszy system wodospadów – tworzy go 275 kaskad na szerokości od 2,7 do 3,2 kilometra. Średni roczny przepływ wody w tym miejscu sięga 1746 m³/s.

Najważniejsze dane w jednym miejscu

Poniższa tabela porównuje kilka wybranych wodospadów według różnych parametrów:

Gdzie leżą najciekawsze wodospady Europy?

Nie trzeba od razu lecieć do Ameryki Południowej, by zobaczyć imponującą kaskadę. W Europie najwyższy wodospad to Vinnufallet w Norwegii o wysokości 865 metrów, położony w pobliżu miasta Sunndalsøra. Powszechnie wymienia się także austriackie Wodospady Krimml o łącznej wysokości 385 metrów, które leżą na terenie Parku Narodowego Wysokich Taurów.

W polskich Tatrach z kolei funkcjonuje Siklawa, nazywana też Wielką Siklawą. Znajduje się w Dolinie Roztoki, na potoku Roztoka wypływającym z Wielkiego Stawu Polskiego. Jej wysokość szacuje się na 65–70 metrów, a woda opada pod kątem 35 stopni po skalnym progu oddzielającym Dolinę Pięciu Stawów od Doliny Roztoki.

Ciekawym miejscem są również Wodospady Algar w Hiszpanii, zasilane przez rzekę o tej samej nazwie. Trasa wzdłuż biegu wody ma 1,5 kilometra i obejmuje liczne naturalne stopnie oraz baseny zwane lokalnie Tolls. To popularna atrakcja w pobliżu Benidormu, choć nie jest odpowiednia dla osób z trudnościami w poruszaniu się.

Mumlavský i inne ciekawostki

W Czechach na uwagę zasługuje Wodospad Mumlavský położony w Karkonoszach, niedaleko Harrachova. Ma około 10 metrów wysokości i szerokości, a pod nim znajdują się granitowe zagłębienia nazywane Olbrzymimi Kotłami lub Oczami Diabła. Zimą wodospad zamienia się w atrakcyjny lodospad, dostępny przez cały rok.

Do islandzkich klasyków należy Skógafoss, mierzący ponad 60 metrów. Woda spływa tam po złożu czarnych kamieni, które mocno kontrastują ze szmaragdowozielonymi zboczami. U podstawy kaskady, zwłaszcza przy słonecznej pogodzie, regularnie pojawia się co najmniej jedna tęcza.

Niagara – słynny, ale nie największy

Wielu turystów wciąż mylnie uznaje Wodospad Niagara za największy na świecie. Ta formacja leży na granicy Ontario w Kanadzie i stanu Nowy Jork w Stanach Zjednoczonych, a jej wysokość to zaledwie 51 metrów. Salto Angel jest od niego niemal dziewiętnaście razy wyższy, co jasno pokazuje różnicę w skali.

Niagara składa się z dwóch głównych części: Horseshoe Falls, czyli Wodospadu Podkowy, oraz American Falls, nazywanego też Bridal Veil Falls. Podkowa ma 53 metry wysokości i 790 metrów szerokości, natomiast część amerykańska mierzy około 20–30 metrów przy szerokości 320 metrów. Średni przepływ całej Niagary wynosi 2400 m³/s, a obiekt odwiedza każdego roku od 12 do 14 milionów osób.

Popularność tego miejsca napędza dobrze rozwinięta infrastruktura turystyczna. Wodospad wystąpił w wielu produkcjach filmowych, a także wokół niego wyrosły kasyna i hotele. Mimo skromnych wymiarów w porównaniu z rekordzistami, jego legenda i dostępność przyciągają nieporównywalnie większą liczbę odwiedzających.

Niagara pełni również funkcję energetyczną. Jej potężny nurt wykorzystują do produkcji prądu między innymi elektrownie Sir Adam Beck 1 i 2 po stronie kanadyjskiej. To pokazuje, że wodospad to nie tylko atrakcja widokowa, lecz także ważny element lokalnej gospodarki.

Końcowe uwagi o pomiarach i rekordach

Nie istnieją jednolite, ustandaryzowane wytyczne dotyczące pomiaru wodospadów. Dlatego w różnych źródłach wysokości mogą się nieznacznie różnić, a nowe odkrycia potrafią zmienić kolejność w rankingach. Przykładowo data odkrycia Salto Angel bywa podawana jako 1933, 1935 albo 1937 rok, w zależności od publikacji.

Do oceny wodospadów używa się najczęściej trzech parametrów: wysokości, szerokości oraz natężenia przepływu. Wysokość uwzględnia pionową odległość spadającej wody, także w przypadku kaskad wielostopniowych. Szerokość to całkowita rozpiętość kurtyny wodnej, a natężenie przepływu opisuje objętość wody przelewającej się przez krawędź w danej jednostce czasu.

W praktyce oznacza to, że każda z omawianych formacji może być uznana za największą w swojej kategorii. Salto Angel dominuje wysokością, Wodospad Wiktorii szerokością ciągłej tafli, a Wodospad Livingstone przepływem. Ta różnorodność sprawia, że rankingi wodospadów zawsze będzie budzić emocje i prowokować do dalszych poszukiwań.