Krzywa Wieża w Pizie – historia, ciekawostki, zwiedzanie

Krzywa Wieża w Pizie to słynna dzwonnica katedralna, której budowa trwała prawie 200 lat i która od 1987 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Dziś można ją zwiedzać po zakupie biletu na konkretną godzinę, a jej historia pełna jest nieoczywistych zwrotów. W tym artykule znajdziesz najważniejsze informacje o dziejach budowli, jej architekturze oraz zasadach zwiedzania.

Gdzie znajduje się Krzywa Wieża w Pizie?

Krzywa Wieża stoi na pokrytym trawą placu Katedralnym, znanym powszechnie jako Plac Cudów, czyli Piazza dei Miracoli. To północno-zachodnia część Pizy w Toskanii, położona między rzekami Arno i Serchio. Dokładny adres to Piazza del Duomo, 56126 Piza. W bezpośrednim sąsiedztwie wznoszą się trzy inne arcydzieła średniowiecznej architektury – katedra, baptysterium oraz cmentarz Camposanto.

Cały zespół zabudowań powstawał między XI a XIII wiekiem. Najpierw rozpoczęto budowę katedry w 1064 roku, następnie baptysterium w 1152 roku, potem dzwonnicy w 1173 roku, a na końcu cmentarza Camposanto w 1277 roku. Wszystkie tutejsze zabytki trafiły wspólnie na listę UNESCO, a katedra i baptysterium kryją dzieła rzeźbiarzy z rodu Pisano – Nicoli oraz Giovanniego.

Dlaczego Krzywa Wieża w Pizie jest krzywa?

Budowa dzwonnicy rozpoczęła się 9 sierpnia 1173 roku i miała ona pełnić funkcję kampanili, czyli samodzielnej dzwonnicy katedralnej. Dość szybko okazało się, że konstrukcja osadzona na grząskim gruncie zaczyna się przechylać. Fundament był zbyt płytki jak na podłoże z miękkiej gliny, piasku oraz muszli.

Pierwsze oznaki przechyłu

Już po wzniesieniu trzech kondygnacji zauważono, że budowla odchyla się od pionu. Przyczyną było nierównomierne osiadanie gruntu pod masywną konstrukcją. Fundament miał zaledwie około 3 metrów głębokości, co przy wadze sięgającej 14 700 ton okazało się niewystarczające.

Na przechył wpływ miały również wieloletnie konflikty Pizy z innymi republikami morskimi. Prace przerwano na blisko sto lat, co prawdopodobnie uchroniło budowlę przed całkowitym zawaleniem – miękka ziemia zdążyła się w tym czasie ustabilizować.

Długa przerwa i kolejne etapy budowy

Wznowienie prac przypadło na XIII wiek. Kontynuacją zajął się Giovanni di Simone, który dobudował kolejne trzy poziomy. Zdecydował się na podwyższenie pięter po stronie krótszej, by optycznie skorygować nachylenie, jednak dodatkowy ciężar tylko pogłębił problem.

Ostatnią kondygnację z dzwonami ukończono w 1372 roku, czyli prawie 200 lat od rozpoczęcia inwestycji. W całym procesie brali udział również tacy architekci jak Diotisalvi czy Giovanni Pisano. Pierwszy z nich zaprojektował także pobliskie baptysterium, a jego imię wyryto w kamieniu.

Prace stabilizacyjne w XX wieku

W 1990 roku odchylenie osiągnęło alarmujące 5,5 stopnia, co wymusiło zamknięcie wieży dla turystów. Pracami kierował profesor geotechniki Michele Jamiolkowski z Politechniki w Turynie, inżynier o polskich korzeniach. Początkowo testowano sztuczne zamrażanie gruntu od strony południowej, ale metoda okazała się nieskuteczna i delikatnie zwiększyła przechył.

Ostatecznie zastosowano wybieranie małych porcji gruntu od strony północnej fundamentów oraz dociążenie tej części konstrukcji sztabami ołowianymi o łącznej masie 900 ton. Dzięki temu wieża wyprostowała się o około 40 centymetrów, a przechył zmniejszono do około 4 stopni. Obiekt ponownie udostępniono zwiedzającym po zakończeniu głównych prac w 2001 roku.

Po pracach z lat 1990–2001 przechył zmniejszono z 5,5 stopnia do około 4 stopni, a wieżę uznano za stabilną.

Architektura i konstrukcja dzwonnicy

Wieża powstała przede wszystkim z białego marmuru, uzupełnionego wapieniem i kamieniem. Wzniesiono ją w stylu romańskim, choć ostatnia kondygnacja nosi już wyraźne cechy gotyckie. Widoczne są także wpływy architektury bizantyjskiej i muzułmańskiej, między innymi w formie obwódek z czerwonego i białego marmuru.

Budowla ma osiem kondygnacji i powstała na planie okręgu o średnicy 15,5 metra. Pierwsza kondygnacja pełni funkcję cokołu, sześć kolejnych tworzy ażurowe galerie kolumnowe, a najwyższa to dzwonnica. Na szczycie znajduje się siedem dzwonów, z których każdy odpowiada jednej nucie muzycznej, lecz ze względu na wibracje są one dziś rzadko używane. Na górę prowadzi 251 nierównych stopni wewnątrz konstrukcji.

Najważniejsze dane techniczne przedstawia poniższa tabela:

Jak zwiedzać Krzywą Wieżę i ile to kosztuje?

Zwiedzanie słynnej dzwonnicy odbywa się w trakcie około trzydziestominutowego wejścia. Przed startem turyści przechodzą kontrolę osobistą podobną do tej na lotnisku. Na miejscu obowiązuje zakaz wnoszenia większych przedmiotów, dlatego bagaże i plecaki trzeba zostawić w przechowalni.

Wejście na szczyt i schody

Pokonanie 251 nierównych stopni wymaga niezłej kondycji, bo stopnie są wyślizgane i mają różną wysokość. Z tarasu widokowego rozciąga się panorama Placu Cudów, katedry oraz baptysterium. Wieża nie jest przystosowana do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością.

Bilety i ograniczenia

Wejściówki najlepiej kupić wcześniej online, ponieważ liczba miejsc jest ograniczona. Pakiet obejmujący katedrę i wieżę kosztuje 20 euro, a bilet na wszystkie zabytki Placu Katedralnego to koszt 27 euro. Bilet kupuje się na konkretny dzień i godzinę – jeśli nie stawisz się na czas, przepada.

W praktyce ceny i zasady prezentują się następująco:

Zanim zdecydujesz się na wejście, warto zapamiętać kilka zasad:

• dzieci poniżej 8. roku życia nie mogą wchodzić na wieżę,
• dla dzieci i młodzieży nie przewidziano biletów ulgowych,
• osoby z niepełnosprawnościami wraz z towarzyszem mogą wejść bezpłatnie po odebraniu biletu w kasie,
• bezpłatne wejście dla tych osób jest możliwe tylko przed godziną 10:00 lub w dwóch ostatnich godzinach przed zamknięciem.

Godziny otwarcia

Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu. Zazwyczaj cały kompleks Duomo można odwiedzać od 9:00 do 18:00, a latem wieża bywa dostępna nawet do 22:00. Katedra najczęściej otwarta jest od 10:00 do 18:00. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne godziny na oficjalnej stronie zabytku.

Ciekawostki o Krzywej Wieży w Pizie

Słynna dzwonnica od stuleci obrasta w legendy i niepotwierdzone do końca opowieści. Niektóre z nich są zaskakująco bliskie prawdy, inne pozostają jedynie barwnym mitem.

Eksperyment Galileusza

Według popularnej legendy Galileusz miał zrzucać z wieży dwie kule o różnej masie, by obalić teorię Arystotelesa dotyczącą prędkości spadania ciał. Wielu historyków podchodzi do tej historii sceptycznie, ponieważ brakuje wiarygodnych źródeł potwierdzających ten eksperyment. Mimo to opowieść na stałe wpisała się w wizerunek zabytku.

Druga wojna światowa i trzęsienia ziemi

W czasie II wojny światowej niemieccy żołnierze wykorzystywali wieżę jako punkt obserwacyjny. Amerykański żołnierz Leon Weckstein miał dać sygnał do ostrzału artyleryjskiego, gdy zauważy w niej Niemców, ale tego nie zrobił. Dzięki temu budowla przetrwała, choć pobliski cmentarz Camposanto ucierpiał w wyniku działań wojennych.

Mimo przechyłu Krzywa Wieża przetrwała co najmniej cztery silne trzęsienia ziemi – miękki grunt, który odpowiada za jej pochylenie, działał jak amortyzator.

Do innych ciekawostek należy nieudana próba Benito Mussoliniego z 1934 roku, który nakazał wiercenie otworów i wlewanie betonu, co tylko pogłębiło przechył. Co więcej, w samej Pizie znajduje się kilka innych pochylonych budowli, między innymi dzwonnica kościoła San Nicola. Warto też pamiętać, że w 2023 roku rozpoczęły się całoroczne obchody 850-lecia położenia kamienia węgielnego pod budowę.