Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich to średniowieczna dzwonnica o wysokości 34 m i odchyleniu od pionu 2,14 m, co czyni ją najwyższą krzywą wieżą w Polsce. Na szczyt prowadzi 139 schodów, a z góry rozciąga się widok na okolicę. W artykule przeczytasz o historii, legendzie i praktycznych informacjach dla odwiedzających.

Dlaczego Krzywa Wieża jest krzywa?

Pochylenie budowli nie zostało do końca wyjaśnione. Najczęściej wskazuje się na wstrząsy tektoniczne, które 15 września 1590 roku odnotowano w okolicy, oraz na rozmoknięcie gruntu, które mogło spowodować osiadanie fundamentu. W źródłach pojawia się też data 24 sierpnia 1598 roku, kiedy obiekt miał przechylić się o 1,5 m.

Do dziś nie wiadomo, dlaczego wieża się pochyliła – bierze się pod uwagę wstrząsy tektoniczne z 1590 roku, rozmoknięcie gruntu, a także celowe pochylenie konstrukcji.

Istnieje legenda, która wiąże krzywiznę z celowym działaniem budowniczego Johannesa Gleißa. Ponoć jeszcze w XIX wieku na spalonej części widniał niemiecki napis: „Ich heiß Hohannes Gleiß, hab diesen Turm schieff gebaut mit Fleiß”, co tłumaczy się jako „Nazywam się Johannes Gleiß, wybudowałem tę wieżę krzywą z pilnością”. Napis zniszczono podczas odbudowy po pożarze, ale opowieść przetrwała.

Po wielkim pożarze w 1858 roku wykonano ekspertyzę fundamentów, której wyniki zadziwiły ówczesnych ekspertów – budowla od początku mogła być wzniesiona jako pochylona. Ta wersja jest jednak tylko jedną z kilku interpretacji.

Historia i architektura budowli

Dokładny czas powstania wieży pozostaje nieznany. Część badaczy uważa, że to pozostałość przedlokacyjnego zamku, być może zniszczonego przez wojska walczące z czeskim królem Jerzym z Podiebradów. Inni, jak niemiecki historyk i architekt Kurt Bimler, widzą w niej dawną bramę miejską. Trzecia koncepcja mówi, że od początku pełniła funkcję dzwonnicy i tę rolę potwierdzają źródła od XV wieku do czasów II wojny światowej.

Najstarsze mury i loch głodowy

Dolna partia obiektu, sięgająca około 10 m wysokości, jest kamienna, a grubość murów w tym miejscu przekracza 4 m. Ceglaną górę dobudowano prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku, równolegle z budową kościoła p.w. św. Anny. Badania archeologiczne z lat 1999–2000 odsłoniły przy ul. Długiej fragment muru kamienno-ceglanego, co wspiera obronny charakter najstarszej części.

Wewnątrz, na poziomie przyziemia, znajduje się loch głodowy, do którego pierwotnie można było dostać się tylko od góry. Obecnie mieści się tam wystawa „Średniowieczna Izba Tortur i Więzienie w Lochu Głodowym”. Dawne wejście poprowadzono na wysokości pierwszego piętra, a w przeszłości do wnętrza wchodziło się po drabinie lub zewnętrznych schodkach.

Przebudowa po pożarze w 1858 roku

Wielki pożar miasta w 1858 roku zniszczył górną część budowli. Władze pruskie rozważały rozbiórkę, jednak po ekspertyzie budowlanej zdecydowano o odbudowie. Obiekt otrzymał wtedy attykę w kształcie jaskółczych ogonów, a od strony południowej dobudowano wieżyczkę ze spiralną klatką schodową. Prace zakończono 11 października 1860 roku, a na kopule umieszczono gałkę z krzyżem, w której schowano pismo proboszcza Johannesa Grundeya i pamiątkowy medal.

Po odbudowie całkowita wysokość wyniosła 34 m. W grudniu 2007 roku zakończył się remont zewnętrznych ścian, a we wrześniu 2018 roku obiekt wyłączono z użytkowania z powodu spękań. Ponowne otwarcie nastąpiło 6 kwietnia 2019 roku, po blisko trzymiesięcznych pracach. Zabytek jest wpisany do rejestru pod numerem 41/A/00 z 1 grudnia 2000 roku.

Zwiedzanie Krzywej Wieży – bilety i godziny otwarcia

Obiekt znajduje się przy ul. Św. Wojciecha 7 w Ząbkowicach Śląskich, a jego współrzędne to 50°35′19,8″N 16°48′35,3″E. Atrakcje turystyczne miasta są otwarte codziennie od 9:30 do 17:30, z wyjątkiem 1 stycznia, Niedzieli Wielkanocnej, 1 listopada i 25 grudnia. Ostatnie wejście z przewodnikiem odbywa się pół godziny przed zamknięciem.

Wejście na wieżę odbywa się z przewodnikiem co 30 minut, a pierwsze wejście zaplanowano na 9:30. Zamek zwiedza się o 10:00, 12:00, 14:00 i 16:00, natomiast Laboratorium Frankensteina co 30 minut od 9:45. Cerkiew św. Jerzego wymaga wcześniejszej rezerwacji telefonicznej lub mailowej, złożonej co najmniej dzień przed przyjazdem.

Zestawienie biletów wygląda następująco:

Dzieci do lat 4 wchodzą bezpłatnie, a bilet grupowy przysługuje przy minimum 10 osobach. Ulgowe wejściówki obejmują dzieci, młodzież szkolną, studentów, osoby niepełnosprawne wraz z opiekunami, emerytów, rencistów oraz członków PTTK za okazaniem dokumentu. Lekcja muzealna kosztuje 25 zł od osoby dla grup z gminy Ząbkowice Śląskie i 30 zł od osoby dla grup spoza gminy, przy minimum 10 uczestnikach. Informacji udziela Ząbkowickie Centrum Kultury i Turystyki pod numerem telefonu 74 815 20 43.

Co zobaczyć w pobliżu?

Poza samą wieżą w Ząbkowicach Śląskich warto odwiedzić ruiny zamku, który ma około 700 lat historii